maandag 4 november 2013

't Is de Heer

Ik moet een bekentenis doen. Of liever, ik mag u vertellen over een bekering.
Roel Kuiper, eerstekamerlid voor de Christen-Unie en bijzonder hoogleraar reformatorische wijsbegeerte, was iemand voor wie ik veel respect had, maar als ik de gelegenheid had hem te horen spreken, dan maakte ik daar in het algemeen geen gebruik van. Een beetje saai, vond ik. Respectabel, maar voorspelbaar.
Mocht je dit lezen, Roel: mijn excuses.
Ik herinner me een toespraak enkele jaren geleden, volgens mij bij een Calvijn-herdenking, tijdens een autorit gehoord, waarbij ik dacht: hm, eigenlijk toch wel mooi. Maar het gevoel: respectabel maar saai, werd afgelopen zaterdag helemaal radicaal weggevaagd, opnieuw in de auto, op weg naar de Lewis-gedenkdag in Utrecht waar het nieuwe Lewis-boek De zeebries der eeuwen werd gepresenteerd.
Kuiper sprak tijdens het Goot 500-evenement. Een gebeurtenis waarin het handen en voeten geven aan je christelijk geloof centraal stond. Een vlammend en humoristisch betoog werd het, waarin hij bepleitte dat de Biblebelt wat richting de Randstad zou opschuiven. Als we onze samenleving verwijten dat die seculariseert, terwijl we diezelfde samenleving links (oftewel: westelijk) laten liggen en alleen maar mopperen vanuit onze comfortabele woningen in Barneveld of Ede, dan hebben we geen recht van spreken. Bovendien is er in Amsterdam genoeg te doen. (Roel en zijn vrouw verhuisden naar Amsterdam-Noord. "Is dit wel een huis voor een CU-senator?" vroeg de makelaar. Oef, aldus Kuiper. Dat is dus het beeld dat men van een gereformeerde christen heeft.) Genoeg werk aan de winkel daar. En de Nederlandse man verveelt zich intussen zo, dat hij naar de Ardennen moet om beziggehouden te worden. Het werd een hartelijke uitnodiging aan de Ardennen-mannen, maar via hen aan ons allen, om naar de stad te komen om de velen die snakken naar het evangelie niet in de steek te laten. Na de toespraak kwam er muziek op Groot Nieuws Radio. Groot Nieuws Radio-muziek is voor mij zap-tijd, en ik schakelde naar Radio 5. EO. De spiritualiteitswijzer, met deze week als gast: Henk Stoorvogel van De Vierde Musketier...

Ik ontkwam in het weekend niet aan het thema: gerechtigheid doen, er zijn voor de mensen om ons heen. Zondagochtend waren we bij een indrukwekkende afscheidsdienst in de Amstelveense Stadshartkerk. Rianne en Arwin Bos werden uitgezonden naar hun arbeidsterrein voor de MAF in Madagaskar. Maar twee dagen voor de dienst overleed het Stadshartkerk-gemeentelid Piet Rietveld, minder dan een maand nadat bekend werd dat hij kanker had. Diep ingrijpend. Rianne en Arwin woonden de eerste jaren van hun huwelijk bij Piet en Marjoke op zolder.
De preek van Tim Vreugdenhil ging over Handelingen 20:

32 Nu vertrouw ik u toe aan God en aan het evangelie van zijn genade, dat onze gemeenschap kan opbouwen en dat het beloofde erfdeel zal schenken aan allen die hem toebehoren. 33 Geld of kleding heb ik van niemand verlangd; 34 u weet wel dat ik eigenhandig heb voorzien in mijn levensonderhoud en dat van mijn metgezellen. 35 In alles heb ik u getoond dat u de zwakken zo, door hard te werken, moet steunen, indachtig de woorden van de Heer Jezus, die immers gezegd heeft: “Geven maakt gelukkiger dan ontvangen.”’
36 Toen hij uitgesproken was, knielde hij samen met de aanwezigen neer om te bidden. 37 Niemand kon zijn tranen bedwingen. Allen vielen ze Paulus om de hals en kusten hem. 38 Ze waren vooral zo ontdaan omdat hij gezegd had dat ze hem niet terug zouden zien. Toen deden ze hem uitgeleide naar het schip.

De verbinding tussen deze passage, en het dubbele afscheid, van het gezin Bos, en van Piet Rietveld, was indrukwekkend. Nu vertrouw ik u toe aan God. Een betere plek is er niet. Maar Paulus voegt er nog het evangelie van zijn genade aan toe, oftewel Christus Jezus. Zonder hem is dat toevertrouwen niet mogelijk. Prachtige afsluiting van een afscheidstoespraak!
Maar Paulus sluit niet af. Hij moet nog iets kwijt: zijn toehoorders moeten de zwakken steunen. Ons toevertrouwen aan God, zeker - maar dan ook: gerechtigheid. Bijzonder.
En als je dan vervolgens denkt: nu zullen de ouderlingen op het strand wel gaan zeggen: mooie boodschap, Paulus, we gaan ermee aan het werk - nee. Ze kunnen hun tranen niet bedwingen. Tranen, bij een afscheid, voor een paar jaar, of voor altijd in dit leven. Die tranen waren er in Amstelveen, en ze mogen er voluit zijn. En desondanks konden we dankbaar verder.

En ik neurie intussen de psalm, die ik zaterdagochtend met mijn moeder zong, achter haar rolstoel, wandelend over de Utrechtse Heuvelrug tussen de herfstkleuren. Als ik de oude berijming niet meer precies weet vult ze hem vanuit haar vervagende geheugen feilloos aan:

't Is de HEER, die 't recht der armen,
Der verdrukten gelden doet;
Die, uit liefderijk erbarmen,
Hongerigen mild'lijk voedt;
Die gevang'nen vrijheid schenkt,
En aan hun ellende denkt.

vrijdag 25 oktober 2013

Zo zou je kunnen geloven

Het nieuwe boek van Maarten Wisse is spannend.
Elke nieuwe uitgave is spannend, voor de uitgever in elk geval. Want het is altijd weer de vraag of de lezer in het boek ziet wat de uitgever erin gezien heeft.

Het nieuwe boek van Maarten Wisse, Zo zou je kunnen geloven, is net uit, en vanochtend kreeg ik twee reacties onder ogen.

Taede Smedes geeft een grondige lezing van het boek en concludeert: zo zou ik niet kunnen geloven.

Dick Schinkelshoek zegt in het Nederlands Dagblad van vandaag: "Probeer eens in vijf minuten uit te leggen wat je gelooft. Theoloog Maarten Wisse kon het niet, en schreef een adembenemend mooi boek over de zoektocht die volgde. 'Zo zou je kunnen geloven' is ook nog eens begrijpelijk geschreven. Verplichte lectuur voor iedere gelovige."

Ik ben benieuwd naar meer reacties. En naar de uwe. Hier is het boek te krijgen, en hier hoor ik graag uw mening.

donderdag 10 oktober 2013

In memoriam Lammert Wever

Vanaf de Frankfurter Buchmesse gedenk ik Lammert Wever, die afgelopen maandag, 83 jaar oud, is overleden. Een jaartje geleden ongeveer trof ik hem bij de supermarkt en toen hebben we even op een bankje in de hal gezeten. 'Daar zit ik dan zomaar even naast mijn leermeester,' zei ik toen, maar dat wuifde hij weg. Wel kwamen de herinneringen boven aan projecten waar hij trots op was. Van dochter Hinke Bauk hoorde ik deze week hoe ze bij zijn laatste verhuizing opnieuw door de boeken heen moest: welke konden er mee, welke niet. Zijn geschiedenisuitgaven moesten mee. Daar was hij trots op, daarin had hij veel voor mensen betekend. En dan met name de boeken over Nederlands-Indie tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog. Standaardwerken waren dat: Nederlands-Indie onder Japanse bezetting, De Japanse Burgerkampen. Als hij bij boekpresentaties rondliep kwamen mensen naar hem toe. Hij had zelf helemaal niet in Indie gezeten; daar was hij ook te jong voor. Maar de mensen konden zich nauwelijks voorstellen dat hij niet 'een van ons' was.

Natuurlijk was Lammert Wever meer dan de Indie-boeken. In zijn tijd werd het pand gebouwd waarin Uitgeverij Van Wijnen nog steeds zit. Een aantal huidige boekhandels-collega's werden door hem aangenomen. Herinneringen zijn er vele: op bezoek bij een auteur en op de terugweg wist hij altijd wel ergens een goed Indisch restaurant. Ook de moeilijke tijden, zijn terugtreden in de tachtiger jaren, waarna nog een loopbaan in de politiek volgde - ook daar in de voetsporen van zijn vader.

Ik weet nog goed dat ik in mijn eerste jaar bij Wever meteen maar mee moest naar Frankfurt voor de Buchmesse. De avond ervoor blesseerde ik mijn enkel bij het volleyballen, en ik moest 's morgens vroeg op mijn zitvlak de trap af om de deur voor hem open te doen. Of het een probleem was voor Frankfurt dat ik niet kon lopen - ik was er nog nooit geweest. Nou, dat is in Frankfurt inderdaad een beetje een probleem. Mijn debuut werd dus een jaar uitgesteld tot 1983, inmiddels 30 jaar geleden.

Kort voor zijn overlijden is Herke Giliam bij Lammert langs geweest. Ook al een oud-medewerker van Wever, en inmiddels pastoraal werker. Lammert wilde dat graag, en ze hebben samen gebeden. Lammert mocht uit het leven vertrekken onder de zegen van de Heer, als kind van Hem.
Bij het belang daarvan vallen alle denkbare uitgeefprestaties geheel en al in het niet.

vrijdag 4 oktober 2013

Gewelddadigheden tegen de Gereformeerden te Leeuwarden

Antiquariaat Wever Van Wijnen heeft een belangrijke en boeiende collectie Kerkgeschiedenis weten te verwerven. Fraaie en zeldzame studies over de Franse protestamten, over figuren uit de kerkgeschiedenis, boeken die we maar zelden eerder in huis hadden, of zelfs nooit. Te vinden op de antiquariaats-homepage.

Uiterst intrigerend zijn een aantal ingebonden jaargangen van het blad De Reformatie. Niet het gereformeerde tijdschrift waaraan de naam van K. Schilder verbonden is (daar hebben we ook wel jaargangen van overigens), maar het tijdschrift dat in de begintijd van de Afscheiding uitkwam. Met daarin een zeer levendig beeld van wat zich rond de Afgescheidenen afspeelde: Brieven uit de gevangenis, Gewelddadigheden tegen Afgescheidenen, maar ook over Hedendaagsche prediking, hoop, ruzies, enz.

Je stapt zo de afgescheiden wereld in, met bijvoorbeeld een politierapport over gewelddadigheden tegen Gereformeerden in Leeuwarden:

"Op zondag den 15den j.l., kwam een Commissaris van policie te Leeuwarden met eenige dienaars in het gewone huis der bijeenkomsten van de gescheidenen aldaar, op het ogenblik dat de Godsdienstoefening eindigde. Zij vertrokken, na de namen der gescheidenen te hebben opgeschreven. Het gewone gevolg van deze opzien barenden maatregel was, dat het graauw zich in groote menigte voor het huis vergaderde en na het vertrek der policie geweldig tegen de deuren en vensters begon te slaan, en sommige leden der gemeente, die het huis uitgingen, met slagen, stooten en gooijen mishandelde. De Commissaris van policie kwam vervolgens terug, en verklaarde aan den Predikant Van Velzen, aldaar tegenwoordig, dat het huis, indien hij daar bleef, in den avond waarschijnlijk geplunderd en omvergehaald en de Predikant welligt omgebragt zoude worden."


Nog een kleine greep uit de inhoudsopgave:

Overdenking over de Helsche Straf
Prediking van het Evangelie aan Krankzinnigen
Schets eener Predikatie
Wat is de kerk?
Brief van eenen Leraar
Nog iets over het ambtsgewaad der Predikanten
Enz.


Te vinden bij Wever Van Wijnen: De Reformatie onder redactie van H.P. Scholte.



vrijdag 28 juni 2013

Karl Barth en de paus

De nieuwe roman van Frans Willem Verbaas over Karl Barth herinnerde mij aan een van de weinige theologische grappen die ik onthouden kan. Waarom juist deze, dat is een vraag waar ik niet veel over kan zeggen. Ik vind hem gewoon wel aardig.
Hij gaat over een paus. Mogelijk Johannes de 23ste, misschien een gefingeerde. Een journalist stelde hem de vraag: wie vindt u de grootste theoloog van de twintigste eeuw. "Dat wil ik je wel vertellen als je het niet verder vertelt," was het antwoord, "want het is een protestant: Karl Barth."
Maar natuurlijk ging het gerucht wel verder, en het bereikte ook Bazel en Barth.
"Wel wel," was de reactie van Barth toen hij het hoorde. "Zou de paus dan toch onfeilbaar zijn?"

maandag 24 juni 2013

Publieke theologen

Stromend erfgoed, dat was het thema van de Nacht van de Theologie van afgelopen vrijdag. Ik kon er niet zoveel mee, behalve dan natuurlijk dat we op de SS Rotterdam zaten.
Met de discussie die ontstond, of beter had moeten ontstaan, over de vraag naar de publieke rol van de theologie in onze cultuur kon ik veel meer. Want als theologen die rol niet hebben, of zelfs niet zouden willen hebben, dan moeten ze een andere baan gaan zoeken, lijkt mij.
Het debat dat voor halverwege de avond gepland stond leek me dan ook een kernonderdeel van de avond. Anne-Marie Korte, Manuela Kalsky, Kees van der Kooi en Ruard Ganzevoort mochten elk een minuut (schat ik in) een statement afleveren, en daarna mocht de zaal.
Dat levert meestal weinig op, zo'n zaal, is mijn ervaring. Als de vragenstellers al niet toespraken gaan houden in plaats van een vraag te stellen, dan verzanden de antwoorden toch al heel vaak in van alles behalve een helder antwoord.
Tijdens de Nacht kwam er eerst helemaal geen vraag. Na een strenge oproep van Frank Bosman heb ik toen maar iets gevraagd, of eigenlijk een oproep gedaan om er toch iets van een debat van te maken. Want de vier sprekers zeiden toch verschillende dingen, en dan kun je het toch even over de verschillen hebben, lijkt mij. Anders wordt het allemaal een beetje onverschillig.
Vooral Kees van der Kooi liet iets van een tegengeluid horen, tegen Ganzevoort die opriep om buiten de veilige kaders van kerken en tradities te stappen. Dat leek Van der Kooi toch niet zo urgent te vinden. Hij gaf aan dat juist vanuit de traditie veel goeds te zeggen is waar de cultuur iets mee kan: over wat waar is, en goed, en schoon en wat de gemeenschap dient.
Maar helaas, alleen Ganzevoort kreeg kort het woord. En daarna de volgende vraag maar weer. En toen was ook ineens de tijd nog op.

Alle lof dat de organisatie zich aan de tijd hield, dat is op zo'n avond erg aangenaam. Maar het gesprek kwam er niet van.
Zelf lezen dan maar: het boekje van Ganzevoort bijvoorbeeld, en dan ook maar Van der Koois (en van den Brinks) Dogmatiek. En dan kijken wie er het relevantst is.

Christelijke dogmatiek : Brink, G. van den & C. van der Kooi, 9789023926061

         Spelen met heilig vuur : Ganzevoort, Ruard, 9789025903251

donderdag 30 mei 2013

Dwars of rechtop

De hele Bijbel in een echt zakboekje. Dat biedt uitgeverij Dwarsligger. En dan ook nog naar keuze in de Nieuwe Bijbelvertaling of in de Herziene Statenvertaling.
Vanochtend tijdens de koffie gingen ze even rond, en de reactie is eigenlijk telkens hetzelfde: men deinst terug. Zo ging het tussen de middag thuis ook. Alsof je een tik tussen je ogen krijgt.
Zo'n kleine letter, zulke volle bladzijden, oef, dat komt aan. Bij Spreuken gaat het nog, maar Kronieken of Handelingen, pfff.

  De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) en Herziene Statenvertaling (HSV) verschijnen in het formaat dwarsligger. Beeld Jongbloed

Je moet wel even een drempel over om op deze manier tekst tot je te nemen. Maar ben je die drempel over, dan heb je wel een échte zakbijbel, die je overal bij je kunt hebben, die je hangend aan een stang in de metro vanuit je andere hand lezen kunt. Zo'n 1400 bladzijden en met vijf euro introkorting.

Of dat dan per se overdwars had gemoeten is een andere vraag. Collega Jan Zweers van het antiquariaat riep meteen: o, maar ik heb ze nog wel kleiner!



Ik heb ze nu voor mijn neus liggen op m'n bureau. Twee Statenvertalinkjes, één van 12 x 7 en één zelfs van 9 x 6. En dan ook nog met Psalmen en gezangen erbij en de Catechismus en liturgische formulieren. Ze liggen bij het antiquariaat vooraan bij de deur voor ieder die er een mee wil pakken als hij of zij ons in Franeker met een bezoekje vereert. Tientje, vijftien euro, aan zo'n bedrag moet u denken.

Niks niet dwars, gewoon rechtop.

vrijdag 3 mei 2013

Huygens, De Ruyter en Voorburg

Allemaal naar Den Haag, wie onze geschiedenis liefheeft. Naar de Huygens-tentoonstelling. Twee mastodonten van onze vaderlandse historie staan daar in de schijnwerper. Christiaan Huygens, de grote wetenschapper. En die geweldige Constantijn, dichter, kunstverzamelaar, diplomaat. Componist ook, van prachtige liederen, zoals Laetatus sum.

Ik heb wel eens de stille ambitie gehad om een biografie van Constantijn Huygens te schrijven. Eens heerlijk in zo'n leven duiken. Zijn christen-zijn, zijn Gouden Eeuwer zijn, zijn musicus zijn, de mensen die hij ontmoette, de wereld waarin hij leefde.
Wel kreeg mijn bewondering voor hem een beetje een knauw toen ik (volgens mij in de De Ruyter-biografie van Prud'homme van Reine) las hoe Huygens behoorlijk neerkeek op Michiel de Ruyer - te gewoon voor deze hoge heer. Het verhaal dat Huygens geen zin had om bij De Ruyter in huis binnen te komen, en in zijn vriendenkring de spot met hem en zijn vrouw dreef, nam mij niet voor hem in.

Maar daarom blijft hij natuurlijk een reus uit onze geschiedenis, en vader en zoon samen een reuzentweetal. De tentoonstelling biedt zo te zien veel, en je kunt ook nog een boottochtje maken naar Hofwijck, dat prachtige kasteeltje waar ik in mijn jeugdjaren zo vaak langs  kwam. Onder meer elke zondag, op weg naar de Franse Kerk - ook al zo'n bouwkundig pareltje in mooi Voorburg!

vrijdag 26 april 2013

De eerste nieuwe Liedboekliederen zijn bekend

Er begint wat zicht te komen op de inhoud van het nieuwe Liedboek.
Tot nog toe was de informatie steeds heel globaal en algemeen. Veel over het type liederen, weinig tot niets over concrete liederen. Welk lied komt er nu wel in en welk lied niet?

Maar sinds deze week weten we weer iets meer. Het boek Het nieuwe Liedboek in woord en beeld van Dr. Jan Smelik is verschenen. Daarin geeft Smelik een overzicht van en een uitgebreide toelichting bij het nieuwe Liedboek dat op 25 mei gepresenteerd wordt. En hij bespreekt dan natuurlijk ook een flink aantal liederen daaruit. De lijst is te vinden op www.eennieuwliedboek.nl.

Het gaat om 172 liederen, dus zo’n 17% van het totaal van 1006 nummers. Toch wel een heel aantal, en dat nodigt uit tot een eerste voorzichtige analyse. Met de nadruk op ‘voorzichtig’.

100 van de 172 liederen komen ook al voor in het oude Liedboek. Als dat representatief is, dan is dat dus ruimschoots meer dan de helft, en dan zouden er dus 584 liederen uit het oude Liedboek in het nieuwe moeten staan. En dat bewijst dan meteen dat de steekproef niet maatgevend kan zijn, want het oude Liedboek telt slechts 491 nummers! Daarvan is bovendien bekend dat die niet allemaal mee zijn gegaan naar het nieuwe.
Kennelijk geeft Smelik in zijn boek wat meer aandacht aan het oude lied dan aan het nieuwe. Wat begrijpelijk is, gezien de historische insteek van zijn overigens fraaie boek.

Interessant blijft nog wel om te zien dat van de ‘oude’ vertalers uit het Liedboek 1973 J.W. Schulte Nordholt er uit springt met 29 nummers. Ad den Besten volgt met 20, Jan Wit met 14, en Barnard met 9. Van der Molen komt 5x voor, Burger ook 5x, Smelik 4x, Muus Jacobse 2x..

Huub Oosterhuis blijft goed vertegenwoordigd, met in deze eerste selectie negen liederen.

Zo valt er uit deze lijst al veel boeiend materiaal te halen.

Wat we nog niet of nauwelijks weten is, welke liederen niet in het nieuwe Liedboek komen. Dat is maar van een enkel lied bekend, dat Smelik in zijn boek noemt. Grote schokken zaten daar wat mij betreft niet bij. Wilt u het naadje van de kous weten, dan is het toch zaak om het boek van Smelik te kopen, wat voor ieder die in het onderwerp geïnteresseerd is een goede zaak is – en anders geduld oefenen tot 25 mei. Als u op tijd bestelt bezorgt Wever Van Wijnen u uw exemplaar meteen bij verschijnen.

zaterdag 13 april 2013

Rijksmuseum thuis & voorjaar

Het Rijksmuseum is weer open.
Jonathan was bij ons en zette bijgaande foto op zijn fotopagina: http://www.blipfoto.com:80/entry/2953415.
De echte Nachwacht komt dan later wel weer eens...

Wij wandelden intussen in de eerste echte voorjaarszon over de pier in Harlingen en zagen plotseling links en rechts bruinvissen dansen. Daar hoef je ook al weer niet meer voor naar Harderwijk!





vrijdag 12 april 2013

Aprilberichten

Vanochtend hoorde ik eindelijk mijn eerste tjiftjaf van dit voorjaar. Rijkelijk laat, maar het fleurde de wat miezerige ochtend wel op. Hoe de tjiftjaf klinkt? Dat kunt u hier horen - en ook op de CD bij het standaardwerk over vogelzang van Dick de Vos.

Bijzonder boekennieuws was er deze morgen vanuit de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek: een boek van Calvijn blijkt gebonden in een uniek (rooms-katholiek!) handschrift uit de tijd van Karel de Grote.

En dan nog even als wat Abrahamse mosterd na de maaltijd een 1-april-geintje van de uitgever Eisenbrauns. Een unieke back-up service: uw bestanden 5000 jaar safe.

woensdag 27 maart 2013

Bach-Bijbel-folder de wereld in

De Bach-bijbel-folder is de wereld in.
Eerst maar eens naar alle klanten van Wever Van Wijnen. Die mogen best eens een streepje voor hebben!
Spannend hoeveel mensen dit unieke document gaan kopen. 

Iemand die er serieus over nadenkt belde wat nu precies de inhoud van de Bijbel is, en het antwoord deel ik graag met meer mensen.

Veel meer informatie uiteraard op de site www.bachbijbel.nl.

 


Wat is de Bach/Calov-Bijbel.

Het is de Luther-vertaling van het Oude en Nieuwe Testament, in drie enorme boekdelen.
Aan de Bijbeltekst is toegevoegd wat Luther over de betreffende Bijbeltekst zegt in zijn verzamelde werken. Steeds meteen na een vers staat in een ander lettertype het commentaar van Luther. (Alleen wanneer Luther zich over een tekst nooit heeft uitgelaten voegt Calov soms zijn eigen commentaar toe.) Soms is het maar een enkel zinnetje. Soms is het bijna een hele kolom. Dat hangt af van hoeveel Luther gezegd heeft over een bepaalde tekst. De Calov-Bijbel is dus in feite het complete Bijbelcommentaar van Luther dat Luther zelf nooit geschreven heeft.

En in de marge van de uitgave heeft Bach zelf dan weer dingen geschreven. 

Neem nu de pagina met Markus 10: 29-30. Daar heeft Bach met de hand een ontbrekende zin uit de Bijbeltekst toegevoegd. In de Bijbel zijn een aantal woorden weggevallen: “broers of zusters, moeder, vader of kinderen, huis of akkers heeft achtergelaten omwille van mij en het evangelie, zal het honderdvoudige ontvangen: in deze tijd broers en zusters, moeders en kinderen, huizen en akkers, al zal dat gepaard gaan met vervolging”. De drukker was kennelijk met zijn oog versprongen van de eerste vermelding van het woord akkers naar de tweede, waardoor een deel van de zin wegviel. Bach voegt het ontbrekende deel van de zin in de marge toe. (Mogelijk mede omdat hij zich zelf ook vaak miskend voelde, en in deze tekst troost vond.)

Maar hij controleerde ook of Calov de tekst van Luther wel zorgvuldig weergaf. Een mooi voorbeeld: in de behandeling van Gen. 3 (over de zondeval) geeft Calov uitvoerige Luther-citaten, vooral m.b.t. Gen. 3:7, een sleutelvers voor de leer van de erfzonde. Calov kort Luthers commentaar met één zin in; Bach noteert de ontbrekende woorden echter zorgvuldig in de marge.

Op Bachs boekenplank stonden de verzamelde werken van Luther en zijn Calov-Bijbel bij elkaar. In 1742 kocht Bach zelfs een complete Luther-uitgave waarvan hij wist dat die van Abraham Calov geweest was, en dat hij door Calov was gebruikt bij het samenstellen van zijn Calov-Bijbel – en dat terwijl Bach al een volledige Luther-uitgave bezat! 

Een droomklant voor elke boekhandelaar!

vrijdag 15 maart 2013

Ongeluk & zegen

Toch mooi dat we in Nederland veel verschillende kranten hebben. En dat ook de seculiere media uitvoerig aandacht voor een kerkelijke zaak als de verkiezing van een nieuwe paus hebben. De NRC van gisteren wijdt de hele voorpagina aan paus Franciscus. (Waarom Franciscus I - weten we al dat er meer Franciscussen zullen komen?) En op die voorpagina vind ik een mooi citaat van Bergoglio dat ik elders nog niet las: "Als ik mag kiezen tussen een kerk die een ongeluk krijgt op straat en een kerk die ziek wordt omdat ze alleen maar naar zichzelf verwijst, kies ik zonder aarzelen de eerste."
En dan voordat hij zegent eerst om een zegen vragen - als dat geen hoopgevende aanvang van een pontificaat is.

http://static2.volkskrant.nl/static/photo/2013/14/11/6/20130313235743/media_xl_1566051.jpg

woensdag 20 februari 2013

Geloven op 2

Deze week is het EO-programma Geloven op 2 in Franeker. En gisteren waren ze bij Wever Van Wijnen. Nou ja, dat was natuurlijk al een tijdje geleden, maar gisteren werd het uitgezonden. Beelden van de bij Van Wijnen uitgegeven facsimile-uitgave van de eerste druk van de Heidelbergse Catechismus. Ik moet zeggen: ik heb genoten van de prachtige beelden van ons antiquariaat. Collega Jan Zweers en ik waren het erover eens: dat is dan (eventjes) het mooiste plekje van de wereld. Kijkt u zelf maar, op dit stukje film dat we van de EO kregen.


  

Wilt u de hele aflevering zien van 19 februari en/of ook de andere afleveringen? Ga dan naar de site Geloven op 2. Zo was in de aflevering van maandag mijn geliefde aardappels aan het schillen en opscheppen.

vrijdag 15 februari 2013

Schijndel, schijnsel, Schendel, en Groen

In mijn vorige blog ging het over samenlopen van teksten of beelden - vandaag ook weer een mooie. In de NRC staat een verhaal over de Glazen Boerderij in Schijndel. Een gebouw van glas, waarop prints van foto's zijn afgedrukt waardoor het lijkt alsof er een oude boerderij staat. En aan alle vier de kanten zijn de geprinte foto's in het volle zonlicht gemaakt, waarmee dit het enige gebouw in Nederland is dat altijd door de zon beschenen wordt. 's Avonds, zo schrijft Bernard Hulsman, als het donker is en het licht van binnen naar buiten schijnt, zijn de vergrote detailfoto's van Schijndelse boerderijen het best te zien."
Pal naast deze passage een advertentie van Breda's Museum: tentoonstelling over Petrus van Schendel, meester van het Avondlicht.

 

Tja, dat roept bijna om een reisje zowel naar Schendel (zo spreken de Brabanders Schijndel vast en zeker uit) als naar Breda. Maar Petrus hangt er nog maar tot zondag, dus dat gaat niet lukken. Na de 17de moeten we het met het boek doen.
We komen dit weekeinde overigens best een eindje in de richting van Brabant, vanuit Franeker gezien, wegens de begrafenis van mevrouw drs. J.L. van Essen, voor ons tante Ludi dankzij de vele jaren dat ze in het huis waar ik groot werd de ruime voorkamer op de eerste etage huurde. Haar levenswerk was de uitgave van de correspondentie van Groen van Prinsterer, waarvoor ze volgens velen een eredoctoraat had moeten ontvangen. Een tijdje terug probeerde ik haar nog te bellen om haar in contact te brengen met iemand die voor ons bezig is aan een roman over Groens vrouw Betsy, waarover naar ik hoop meer als dat boek klaar is - het is nog in de fase van sleutelen, worstelen, slijpen, kortom er wordt aan gewerkt. Tante Ludi heette de schrijfster op haar 98ste graag welkom op haar Rijswijkse flat, maar dat kon ze me pas vertellen toen ze terug was van een reisje naar Frankrijk, waar ze heerlijk in de bergen had gezeten met vrienden, mooi gewandeld in het park achter de rollator, zondag via de computer de kerkdienst in Rijswijk meegemaakt. Als je zo 99 mag worden!
Tante Ludi's brievenuitgave van Groen in vele delen kan Wever Van Wijnen u helaas niet leveren. Antiquarisch hebben we wel Abraham Kuypers uitgave van zijn correspondentie met Groen, en het brievenboek dat Groen zelf samenstelde uit de correspondentie van Da Costa. Altijd weer een boeiende toegang tot een mensenleven, zijn brieven.

dinsdag 5 februari 2013

Kruisende teksten

Het is een intrigerend verschijnsel dat veel mensen wel zullen herkennen. Bij mij deed het zich afgelopen zondagmiddag weer eens voor. Ik zat in Een tuin in het water te lezen, het mooie boek over reizen in Engeland van J.W. Schulte Nordholt. Kennelijk een geliefd boek, want ons antiquariaat heeft het niet voorradig. Wel allerlei andere mooie boeken van Schulte Nordholt trouwens, zoals een bijzonder jaarwisselingsboekje dat hij in 1990 schreef voor Prisma Lectuurvoorziening, een organisatie die recensies maakte voor de Nederlandse bibliotheken. Of de hymnenbundel die hij samen met Jan van Biezen maakte.
Maar terug naar zijn Engeland-boek. In het hoofdstuk 'Van Dover naar Devon' schrijft hij enkele bladzijden over Sir Walter Raleigh, de ontdekkingsreiziger die Amerika veroverde voor Queen Elisabeth (ietwat kort door de bocht). Hij schonk ons ook tabak; de Amerikaanse komiek Bob Newhart heeft er een befaamde sketch over. Schulte Nordholt vertelt dat in het dorpje Henstridge bij Shaftesbury men nog de plaats aanwijst waar een dienstbode een emmer water over de rokende Raleigh wierp omdat ze dacht dat hij in brand stond.
Als Nordholt vervolgens geschreven heeft over de verhouding tussen Raleigh en zijn koningin Elisabeth komt deze passage: "Groots en ijdel is zo'n leven, ijl als rook, een spel. Zijn verhouding tot de koningin is een pastorale, hij onderneemt het een herderlijk heldendicht voor haar te schrijven, waarin zij optreedt als zijn Diana, zijn kuise maan..." Tijdens het lezen van deze passage stond een CD op met Bachs cantate 62, Nun komm, der Heiden Heiland. En precies op het moment dat ik de woorden 'kuise maan' las, zong de tenor in zijn aria de woorden "O Wunder! die Keuschheit wird gar nicht beflecket."
Waarom kruiste zich de kuisheid hier? Over zoiets kan een mens op zo'n zondagmiddag best een tijdje nadenken, maar dat heb ik niet al te lang gedaan. De volgende aria, voor de bas, "Streite, siege, starker Held" heb ik maar ter harte genomen. Die oproep is ook op het terrein van de kuisheid onverminderd aan de orde.
Bovendien naderde de middagdienst, met een boeiende preek waarvan de voorganger na afloop aangaf dat het prachtige boek van Carson Zo is God een belangrijke inspiratiebron was geweest. Dat doet goed, evenals het feit dat dat boek van Carson zich stilletjes tussen de boeken van Tim Keller heeft genesteld op de lijst van best lopende Van Wijnen-boeken. Dingen om dankbaar voor te zijn.


donderdag 3 januari 2013

Alles of niets

Mijn eerste citaat van het nieuwe jaar is, het lijkt me goed te verdedigen, een Bijbeltekst. Psalm 90:1:
Heer, u bent ons een toevlucht geweest, van geslacht op geslacht.
Woorden op het graf van mijn vader in Harderwijk. Ik had een afspraak in de Aagje Dekenlaan, en omdat onder het nieuwe kabinet de dingen er op verschillende punten niet op vooruit zijn gegaan, en een van die punten de aansluiting van de dienstregeling van Arriva en NS op station Leeuwarden is, zodat er nu nog maar één keer per uur een overstap van Franeker richting Zwolle is, was ik al vroeg in deze schone oude universiteitsstad aangekomen. Even op het vouwfietsje doorfietsen in het prachtige frisse weertje leverde een onverwachte mogelijkheid op om de Elzenhof te bezoeken. Ik had het niet meer zo in mijn hoofd, wat er op de grafsteen van Dirk Johannes van Wijnen stond, maar ik had het wel kunnen raden. Zeker zo vlak na oudjaar. Mooi.

Mooi was trouwens ook de treinreis. De eerste zilverreigers van het nieuwe jaar, een vlak langs de spoorbaan in een sloot. En geen enkele blauwe reiger. Straks worden de blauwe nog door de zilvers overvleugeld!

En mooi ook het gesprek bij prof. Wim Verboom, over de Heidelbergse Catechismus. We gaan mooie herdrukken maken van de allereerste uitgaven. De eerste Nederlandse, in papieren band en in halfleer, en de allereerste Duitse, nog zonder de Paapse mis erin, ook in papieren band en in halfleer.
Verboom "woont in de Heidelbergse Catechismus" zoals hij zelf zei. Hij ontdekt nog steeds nieuwe dingen. Zoals het, wat hij noemde, alles-of-niets-principe dat in de HC overal doorklinkt. Voorbeeld: vraag en antwoord 44. "Wat eist van ons het tiende gebod? Dat ook de de minste lust of gedachte tegen enig gebod Gods in ons hart nimmermeer kome, maar dat wij ten allen tijde van ganser harte aller zonden vijand zijn en lust tot alle gerechtigheid hebben." Ja, daar zit inderdaad weinig ruimte tussen... En ga je de Catechismus daar dan weer eens op doorlezen, dan proef je het overal: het is alles of niets. Het alles of niets van de liefde, die ook van geen halfslachtigheid wil weten.

Ja, een mooie dag was dat, gisteren. En als je zusje dan ook nog in Harderwijk woont en kip met snijboontjes voor je klaarmaakt... Dan is dat een mooi afsluitend dankpunt!